Türkiye’nin kültürel hayatında çayın büyük ve tartışılmaz bir yeri vardır. Çay bir yandan ülkede en çok tüketilen içeceklerin başında gelirken, aynı zamanda Türkiye dünyada kişi başına çay tüketiminde açık ara birinci sırada bulunmaktadır. BM Gıda ve Tarım Örgütü verilerine göre 2014 yılında Türkiye’de kişi başına 7,54 kg çay tüketilmiştir ve bu şekilde 4.34 kg’la ikinci sırada yer alan Fas’ın açık ara önünde yer alınmıştır. Çaya olan ilginin bu yoğunluğuna rağmen bu lezzetli içeceğin Türkiye’nin kültürel hayatında bu yeri alması göreli olarak yakın geçmişte gerçekleşmiştir. Osmanlı döneminde ana içecek olarak geleneksel Türk kahvesi içilirken, Cumhuriyet döneminde ekonomik sıkıntılar ve kahve fiyatlarının çaydan daha yüksek olması nedeniyle çay tüketimine ağırlık verilmeye başlanmıştır.

 

Türkiye’de günlük hayatın her noktasında karşınıza mutlaka o otantik ince belli bardağıyla çay çıkacaktır. İster kahvaltıda, ister evde veya dışarıda arkadaş buluşmalarında, ister kışın ısınmak için, ister yemek sonrasında sindirimi rahatlatmak için, her yerde ve her an çayla karşılaşacağınız kesindir. Türkiye’de gittiğiniz birçok lokantada yemekten sonra size ücretsiz çay ikramı yapılırsa şaşırmayın, çünkü geleneksel kültürde misafirperverliğin en önemli göstergelerinden biri konuklara çay ikram etmektir. Yine geleneksel kültürde erkeklerin vakit geçirdiği en önemli mekân olan kahveye gittiğiniz takdirde çay tüketiminin en yoğun olduğu yerlere tanıklık edebilirsiniz. Özellikle emeklilerin buluşma ve sohbet yeri olan kahvelerde okey oyunu eşliğinde çayın adeta su gibi içildiğini söylemek mümkün. Çayın en çok tüketildiği diğer yer ise üniversite kantinleridir. Ders arasında öğrencilerin elinden ince belli cam bardaklar veya duruma göre karton bardaklar eksik olmaz. Öte yandan yine gündelik yaşamda bir arkadaşınız sizinle sohbet etmek isterse söyleyeceği şey “Bir çay içelim mi?”dir. Bu daveti duyduğunuzda arkadaşınızın sizinle bir şey konuşmak istediğini anlayabilirsiniz.

 

Türkiye’de çay demleme kültürü batılı ülkelerden daha farklıdır ve çay doğrudan içilecek şekilde değil, sıcak suyla açılacak şekilde demlenir. Bu nedenle Türkiye’deki çaydanlıklar batıdakilerin aksine üst üste yerleştirilen iki bölümden oluşur. Üst bölümde çay demlenirken, alt bölümde de su kaynatılır. Çayın servisi sırasında tercihe göre ikisinin oranı uygun şekilde ayarlanarak, dileyene demli, dileyene açık çay servis edilir. Çay çeşitleri açısından en yaygın olana özellikle Rize bölgesinde yoğun olarak üretilen siyah çay olmakla birlikte, son yıllarda “kaçak çay” olarak bilinen ve daha sert bir aroma isteyenlerin tercih ettiği İran çayı, Seylan çayı ve ayrıca bitkisel çay çeşitleri giderek yaygınlık kazanmaya başlamıştır. Türk çay kültürünün en önemli unsurlarından biri de kuşkusuz ünlü ince belli çay bardağıdır. Saydam camdan yapılan ve şekliyle tam avuç içine oturan ince belli bardak, kış aylarında da ısınmanın en iyi yollarından biridir. Türkiye’deki birçok çay tiryakisinin bu bardak dışındaki bardaklarda çay içmediği bilinmektedir.